Sadomasochisme – of SM – kan worden gedefinieerd als het ervaren van (seksueel) genot door het geven of ontvangen van fysieke of emotionele pijn of vernedering. Voor sommige mensen is SM een aanvulling op het seksleven, en voor anderen is het eerder een levensstijl. Wat drijft mensen om elkaar pijn te doen?

Wat is sadomasochisme?

Bij sadomasochisme is er geen sprake van seksueel geweld, maar van activiteiten met wederzijds goedvinden (consensueel). Sadomasochisten zijn op zoek naar pijn en vernedering in de context van genegenheid en seks en verafschuwen ongebreideld geweld of misbruik net als ieder ander. In het algemeen kun je zeggen dat sadomasochisten dus geen psychopaten zijn die aan een diagnoseerbare psychische stoornis leiden, zolang de SM activiteiten met instemming van beide partijen plaatsvonden.

Sadistische en masochistische neigingen komen bij zowel mannen als vrouwen voor. De meeste SM-ers zijn puur sadistisch of masochistisch, maar er zijn ook mensen die daartussen kunnen ‘switchen’.

Naast het seksueel genot, kan het beoefenen van SM ook een band tussen mensen creëren. Vaak is het de masochist (de ontvanger van pijn) die activiteiten initieert en stuurt door middel van subtiele emotionele signalen.

Etimologie

De term sadomasochisme is een samentrekking van de begrippen sadisme en masochisme. Termen die voor het eerst in de 19e eeuw werden gebruikt door de Duitse psychiater Richard von Krafft-Ebing. Krafft-Ebing leidde de term sadisme af van Marquis de Sade, auteur van vele erotische boeken waaronder ‘Justine’ en ‘100 dagen van Sodom’. Masochisme is afgeleid van de auteur Leopold von Sacher-Masoch, bekend van het boek Venus in Furs.

Sigmund Freud was de eerste die de woorden sadisme en masochisme combineerde in sadomasochisme. Daarmee omschreef hij mensen die houden van het geven of ontvangen van pijn. Voor hem waren deze praktijken zo aan elkaar verwant, dat hij ze groepeerde, ook al waren de behoeften juist tegengesteld.

Hoewel de term sadomasochisme uit de 19e eeuw stamt, is het fenomeen al veel ouder. In Confessions (1782) beschrijft Jean-Jacques Rousseau bijvoorbeeld al hoe hij seksueel genot ervoer toen hij als kind slaag kreeg. Ook in de Renaissance beschreef filosoof Giovanni Pico della Mirandola al hoe een man opgewonden werd door geselingen met een flogger. Maar zelfs in de Kama Sutra, dat dateert uit de 2e eeuw, wordt melding gemaakt van erotisch klappen geven.

Vroege theorieën

De Duitse arts Johann Heinrich Meibom introduceerde de eerste theorie over masochisme in zijn scriptie Treatise on the Use of Flogging in Medicine and Venery (1639). Volgens Meibom, is het geselen van de rug een manier om ‘het zaad op te warmen in de nieren’ wat leidt tot seksuele opwinding ‘wanneer het zaad naar de testikels stroomt’. Andere vroege theorieën spraken over geselen om het bloed op te warmen en om psychische pijn te verminderen.

In Psychopathia Sexualis (1886), beschreef Krafft-Ebing seksueel gerelateerde misdaden, maar hij schreef dit niet direct toe aan masochisme of sadisme. In Three Papers on Sexual Theory, gaf Freud aan dat sadisme en masochisme nauw aan elkaar verwant zijn. Volgens Freud was sadisme een verstoring van het mannelijke instinct en was masochisme een vorm van sadisme tegen het eigen individu.

Freud vond dat de neiging om pijn toe te dienen of te ontvangen tijdens seks, de meest voorkomende en belangrijkste perversiteit was. Zoals zoveel van zijn theorieën schreef hij die neiging toe aan afwijkingen in de opvoeding bij kinderen. Hij gaf weinig aandacht aan sadomasochisme bij vrouwen, omdat hij sadisme een mannelijke eigenschap vond en omdat hij vond dat masochisme natuurlijk gedrag was bij vrouwen.

In Studies in the Psychology of Sex, betoogde de Britse arts Havelock Ellis (1859-1939) dat er geen onderscheid was tussen masochisme en sadisme en hij beperkte sadomasochisme tot het vlak van erotiek.

Daar was de Franse filosoof Gilles Deleuze (1925-1995) het niet mee eens. In zijn essay Coldness and Cruelty, beweerde hij dat sadomasochisme een kunstmatige term was en dat er een groot onderscheid was tussen masochisme en sadisme.

De complexiteit van sadomasochisme

Zoals met veel van onze impulsen, gedrag en emotie, is ook sadomasochisme niet toe te schrijven aan een enkele oorzaak of situatie. Er zijn veel verschillende theorieën en de waarheid is dat elk geval uniek is en er vaak sprake is van een combinatie van factoren.

Een theorie zegt dat sadisme een vorm is van aangeleerd gedrag (operante conditionering – leren door ervaring). Dit zou kunnen ontstaan als iemand extreme opwinding ervaart terwijl die persoon kijkt naar iemand die pijn vertoont (bijvoorbeeld bij het kijken naar porno waarin iemand wordt vernedert). Dit kan een associatie opleveren, die er toe leidt dat de persoon op zoek gaat naar vergelijkbare ervaringen.

De meest voor de hand liggende verklaring voor sadisme is dat de sadist genot haalt uit het hebben van macht, autoriteit en controle over iemand anders.

Een sadist kan ook een onbewuste behoefte hebben om iemand te straffen, omdat die persoon verderfelijk is. De seksuele aantrekkelijkheid van de ander frustreert hem en maakt hem misschien zelfs jaloers. Vooral mannen die fantaseren over sadisme, zijn op zoek naar controle over situaties waarin ze dat normaal gesproken niet hebben. Of ze compenseren het gebrek aan macht en controle in hun dagelijkse leven.

Sadisten kunnen hun partner ook zien als een object, een speeltje of een trofee. Je kunt met een speeltje doen wat je wil. Sadisme kan ook een vorm van projectie zijn, waarbij gevoelens van schuld, of woede geprojecteerd worden op een ander. Sadisten hebben minder interesse in het welzijn van anderen en zijn minder op zoek naar intimiteit. Mensen die fantaseren over sadisme, zijn vaak ook beter in staat om seks en liefde los van elkaar te zien.

Mensen met een ‘wandering mind’ geven vaker aan dat ze ook fantaseren over mensen die pijn ervaren. Dit soort mensen fantaseren echter over vrijwel alles, dus bij hen is een sadistische fantasie alleen een teken dat ze een levendige fantasie hebben.

De masochist neemt de rol aan van onderwerping en hulpeloosheid. Dat kan een vorm zijn om stress of verantwoordelijkheid te ontladen. Het kan ook een zeker kinderlijk gedrag zijn om afhankelijkheid, geborgenheid en veiligheid te creëren, als vervanger voor intimiteit. Een masochist kan genot halen uit het verdienen van de goedkeuring van de sadist, of door het afdwingen van zijn volledige aandacht. Op die manier heeft de masochist controle over de sadist. Het is zelfs mogelijk dat een sadist zelf pijn ervaart als hij ziet hoe een ander pijn heeft, en door zijn sadisme doet hij dus eigenlijk zichzelf pijn.

Maar sadomasochisme kan ook gezien worden als een vorm waarin normaal seksueel gedrag geïntensiveerd wordt. Door de pijn komen endorfines en andere hormonen vrij, die een gevoel van genot geven. Mensen die graag op zoek gaan naar spannende en risicovolle seks, voelen zich ook aangetrokken tot sadisme.

In het boek Aesthetic Sexuality, zegt Romana Byrne dat er ook een esthetisch component aan SM zit. Sommige beoefenaren streven vooral schoonheid en stijl na, en ontlenen een deel van hun identiteit aan deze levensstijl.

Hoe vreemd of normaal is SM?

Je kunt denken dat sadomasochistisch gedrag alleen voorkomt bij slechts een klein aantal mensen met afwijkend gedrag. Maar veel van ons ‘normale’ seksuele gedrag bevat ook SM facetten, zoals bijvoorbeeld een tik op de billen. Niets menselijks is ons vreemd. In vrijwel elke relatie is er een soort rolverdeling waarbij de ene meer dominant is en de ander meer onderdanig.

Iedereen is anders en voor iedereen betekent sadomasochisme iets anders. Het is daarom altijd belangrijk om met elkaar te bespreken welke harde grenzen er zijn en welke grenzen je bereid bent om te verkennen of te verleggen.